![]() Lokalny urzędnik Hein Namotemo (po prawej) w tradycyjnym stroju Tobelo | |
Populacja |
35 tys.[1] |
---|---|
Miejsce zamieszkania | |
Język | |
Religia |
chrześcijaństwo (protestantyzm, katolicyzm), islam, wierzenia tradycyjne |
Grupa | |
Pokrewne |
Tobelo (indonez. orang Tobelo, suku Tobelo[2]) – indonezyjska grupa etniczna zamieszkująca tereny prowincji Moluki Północne. Są ludnością północnej Halmahery i niektórych części Morotai[3]. Ich liczebność wynosi ok. 35 tys. osób[1]. Należą do ludów północnohalmaherskich (spoza grupy ludów austronezyjskich)[4][5] oraz są jedną z najliczniejszych grup etnicznych Halmahery[6].
Dzielą się na szereg podgrup, m.in. Kao, Boeng i Dodinga[4]. Posługują się własnym językiem tobelo (zróżnicowanym dialektalnie), w użyciu są także języki ternate i indonezyjski[4]. W większości są protestantami[7], mniejszość wyznaje islam w odmianie sunnickiej (jak np. grupa Dodinga)[4] lub katolicyzm[8]. Pokrewna językowo grupa Togutil (Forest Tobelo) tradycyjnie prowadziła nomadyczny tryb życia, utrzymując własne wierzenia[2][9].
W mieście Tobelo ich rodzimy język jest wypierany przez regionalną odmianę języka malajskiego oraz język indonezyjski. Wynika to z wieloetnicznego charakteru miasta i przypływu imigrantów z różnych części prowincji i oddalonych geograficznie regionów Indonezji[10]. Społeczności migranckie Tobelo zamieszkują różne zakątki Moluków Północnych (Halmahera, Morotai, Bacan i Obi), a także wyspy Raja Ampat w prowincji Papua Zachodnia[11][12].
Od XV do XIX w. byli związani z Sułtanatem Ternate i znajdowali się pod wpływem ludu Ternate[4]. Język ternate zachował się jako język rytualny (w użyciu podczas tradycyjnych ceremonii ślubnych, a także jako język magicznych formuł)[13][14]. Dominowali nad pomniejszymi ludami północnohalmaherskimi, takimi jak Pagu i Tabaru[4]. W XVIII i XIX w. byli znani z piractwa (do tego stopnia, że określenie orang Tobelo zaczęto wręcz utożsamiać z piractwem)[15]. Uczestniczyli w handlu niewolnikami[16]. Do końca XIX w. w większości utrzymywali wierzenia tradycyjne[17].
Pod względem językowym są blisko spokrewnieni z ludem Galela[18] i dzielą z nimi pewne rodzime wierzenia, ale wśród tej grupy przeważa dziś islam[19]. Wbrew klasyfikacji lingwistycznej (która lokuje ich wśród użytkowników języków papuaskich) obie grupy wykazują ścisłe związki kulturowe i fizyczne z ludami austronezyjskimi[20].
Zajmują się przede wszystkim produkcją kopry i rybołówstwem[18]. Rozwinęła się też hodowla zwierząt gospodarskich. Niegdyś istotną rolę odgrywało rolnictwo żarowe. Do głównych upraw należały: ryż, owoce palmowe, maniok, słodkie ziemniaki, banany; pewne znaczenie miały też: orzech ziemny, kukurydza, ananasy, pomidory, trzcina cukrowa, taro, różne przyprawy oraz tytoń i betel. Mieli rozwinięte tradycje żeglarskie i szkutnicze[21].
Małżeństwo ma charakter patrylokalny. Praktykuje się wykup małżeński. Istnieje silny wpływ tradycyjnych wierzeń (kult duchów, pozostałości szamanizmu)[4]. Wiele elementów rodzimych praktyk zanikło lub uległo modyfikacji wraz z nadejściem misjonarzy protestanckich w XIX w.[22] Panuje wiara w istnienie niewidzialnych ludzi Moro, których terytorium obejmuje Halmaherę i Morotai[23]. Tobelo mają rozwinięty folklor muzyczny i taneczny[4].
Za sprawą działalności badawczej misjonarzy na przełomie XIX i XX w. kultura Tobelo została stosunkowo dobrze opisana w kolonialnych źródłach holenderskich[24].
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie bigenc.ru
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie LeBarAppell1972
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Hidayah
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Etnolog
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Narody2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie End1999
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie violence
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie psu.edu
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Endangered Languages
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Taylor
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie history2008
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie bellwood2007
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie ehraf